1.1 گاز (gas)

موادی با دانسیته و و یسکوزیته بسیار پایین می باشند که در شرایط معمول محیطی ، دمای 25 درجه سانتی گراد و فشار یک اتمسفر در دمایی بالاتر از درجه حرارت بحرانی خود قرار داشته و با و به آسانی و به طور یکنواخت در محیط پخش و به همان حالت باقی می مانند. غلظت گاز ها معمولا برحسب جرم گاز در حجم هوای آلوده (mg/m3) و یا برحسب جزء یا اجزاء گاز در یک میلیون جزء حجمی (ppm) بیان میشود . هلیوم هیدروژن ، فرمالدئید، اتیل اکساید ،منوکسید کربن و اکسید های نیتروژن نمونه ای از ترکیبات گازی هستند .
برخی از گاز ها و بخارات ، حضور خود را با خواص فیزیکی معینی نظیر بو ، رنگ یا تحریک کنندگی اعلام میکنند . آگاهی از این ویژگی ها اطلاعات ارزشمندی را درخصوص حضور آلاینده ها و حدود غلظت انها فراهم میکند . برخی از گازها داری رنگ خاصی بوده و در غلظت معینی میتوان رنگ را تشخیص داد.و مثلا رنگ گاز کلر سبز ، اکسید ازت خرمایی و بخارات برم قهوه ای خرمایی می باشد . برخی از گاز دارای بوی خاصی بوده و در غلظت های پایین هم احساس میشود. این اعتقاد وجود دارد که خواص هشدار دهندگی گاز ها به اندازه ای هست که مانع از مواجه با انها در غلظت های فراتر از حدود توصیه شده شوند درحالی کهاغلب مواد شیمیایی منجر به خستگی بویایی شده و این امر تشخیص انها را در حتی غلظت های بالا مشکل می سازد و از طرفی افزایش غلظت یک ماده لزوما منجر به تشدید بو نمیشود و این شدت از ماده ای به ماده ی دیگر متفاوت است . برخی از گاز ها نظیر کربن دی اکسید دارای رنگ خاصی نبوده و به اسانی احساس نمیشوند . برخی از گاز ها اشتعال پذیر بوده و در صورت عدم تشخیص وجود شعله ، اتش سوزی های بزرگی ایجاد میکنند ، از این رو مساله شناسایی نشت گاز ها و تعیین مقدار انها اهمیت ویژه ای دارد .

2.1 بخار (vapor)

بخار حالت گازی یک ماده که در شرایط معمولی محیطی در حال تعادل با حالت مایع یا جامد است اما اگر فشار بخاری یک ماده بیشتر از فشار اتمسفری باشد، بخار از سطح مایع و یا مستقیما از سطح مواد جامد وارد اتمسفر میشود . گازها و بخارات به ترتتیب در اابعاد 0.005 -0.0005 میکرومتر بوده و مدت های طولانی در هوا باقی خواهند ماند .

ترکیبات فرار (volatile compounds) :
این ترکیبات از فشار بخار بیشتر از 1 میلی متر جیوه در شرایط محیطی برخوردار بوده و در شرایط معمولی محیطی به شکل بخار در محیط حضور دارند .

ترکیبات نیمه فرار (semi volatile compounds)
این ترکیبات فشار بخاری در حدود 1تا  10-7میلیمتر جیوه دارند و شکل بخار و ذره در هوای محیطی حضور دارند . هیدروکربن های آروماتیک چند هسته ای افت کس هاش ارگانو کلره ، ارگانو فسفره ، بی فنیل های پلی کلرینه ، دی بنزو دیوکسین های کلرینه و فوران ها از مهم ترین اعضا این خانواده هستند .

ترکیبات غیر فرار (Nonvolatile compounds)
این ترکیبات فشار بخار کمتر از10-7 میلیمتر جیوه دارند و فقط به شکل ذره در هوای محیطی حضور دارند . در فرایند اسپری رنگ انتشار هم زمان مواد فرار و غیر فرار به هوا وجود دارد .

گاز ها و بخارات پس از تولید در هوا به راحتی منتشر شده و به راحتی قابل جمع اوری هستند در حالی که ذرات تحت تاثیر نیروی الکترو استاتیک ، اینرسی و ... بوده و از الگوی پراکندگی محیطی و همچنین جمع آوری پیچیده تر و دشوارتری برخوردار هستند گرچه گاز ها و بخارات از دیدگاه ترمودینامیکی شبیه هم هستند اما ایجاد تمایز بین آنها به دلیل نیاز به روش های نمونه برداری ، متفاوت می باشد .

3.1 ذرات معلق (PM)

PM مخفف ذرات معلق است (همچنین به آن آلودگی ذرات نیز می گویند): اصطلاحی برای مخلوطی از ذرات جامد و قطرات مایع موجود در هوا است. بعضی از ذرات مانند گرد و غبار ، خاک ، دوده یا دود آنقدر بزرگ یا تاریک هستند که با چشم غیر مسلح دیده می شوند. سایرین آنقدر کوچک هستند که فقط با استفاده از میکروسکوپ الکترونی قابل تشخیص هستند.
PM10 : ذرات قابل استنشاق ، با قطرهایی که به طور کلی 10 میکرومتر یا کمتر
PM2.5 : ذرات ریز استنشاق ، با قطرهایی که به طور کلی 2.5 میکرومتر یا کمتر
2.5 میکرومتر چقدر کوچک است؟ به یک موی سر خود فکر کنید. قطر متوسط موی انسان حدود 70 میکرومتر است - و این باعث می شود 30 برابر بزرگترین ذره ریز باشد(قطر یک تار موی انسان حدود 70 میکرومتر می باشد یک تار موی انسان حدود 30 برابر بزرگتر از 2.5 میکرومتر می باشد )
منبع این ذرات : این ذرات در اندازه ها و اشکال مختلفی وجود دارند و می توانند از صدها ماده شیمیایی مختلف ساخته شوند. برخی از آنها به طور مستقیم از یک منبع ساطع می شوند ، مانند سایت های ساختمانی ، جاده های آسفالت نشده ، مزارع یا آتش سوزی. بیشتر ذرات در نتیجه واکنشهای پیچیده مواد شیمیایی مانند دی اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن که به طور عمده از نیروگاه ها ، اتوموبیل ها و صنایع مختلف به عنوان الاینده منتششر میشود ، در جو تشکیل میشود .
ذرات معلق در حین فرایند های داغ نظیر ذوب ، جوشکاری ، فرایند های سرد نظیر برشکاری ، سند بلاست ، رنگ آمیزی ، برداشت رنگ های قدیمی از روی سطوح به روش های مکانیکی و ...تولید میشوند . گردو غبار عموما فیوم ها غالبا بدون بو و غیر قابل روئت بوده و شرایط مناسبی را برای ایجاد مواجهه تنفسی فراهم میکنند . غلظت ذرات معلق در محیط های شغلی معمولا برحسب جرم آلاینده در حجم هوای آلوده (mg/m3) در محیط زیست (g /m3µ) یا برحسب واحد هایی نظیر تعداد الیاف در سانتی مترمکعب هوا (fibers/cm3) برای آزبست و سایر الیاف ها بیان میشود . برخلاف گازها و بخارات که بهداشتی ناشی از آنها تابع نوع و غلظت گاز و بخار می باشد سمیت ناشی از آئروسل ها وابسته با سایز ، شکل ، ساختار شیمیایی و ترکیب انها می باشد .سمیت وابسته به دز دریافت شده پاسخ بیولوژیک به ذرات ته نشین شده است . پاسخ ایجاد شده معمولا تابعی از ابعاد ، غلظت ، سطح ویژه ، مورفولوژی ، حلالیت ، ترکیب شیمیایی و یا شیمی ذرات است

4.1 گردو غبار (dust)

براثر فرایند های خردایش ، سایش ، پودر سازی از منابع معدنی یا آلی نظیر سنگ معدن ، فلزات ، چوب ، حشرات ، مایت ها ، اسپور های قارجی و ..و در ابعاد 0.1 -30 میکرومتر تولید میشوند . با توجه به مشخصات منبع تولید ، گردو غبار تا ابعاد 300-400 میکرومتر هم تولید میشوند . ولی بر اثر نیروی جاذبه زمین پس از مدتی ته نشین میشوند . به منظور بیان توزیع سایز ی بسیار گسترده ذرات هوابرد در محیط های شغلی از واژه پلی دیسپرس یا غیر هم اندازه استفاده میشود . ذرات پلی دیسپرس از توزیع ابعادی ناهمگونی برخوردار هستند .ذرات با توزیع ابعادی همگون نظیر خاک جاده اریزونا یا ذرات دی اکتیل فتالات، مونو دیسپرس یا هم انداره نامیده میشوند که به روش های خاص تولید شده در کارهای تحقیقاتی استفادع میشوند . در محیط های شغلی ذرات مونو دیسپرس عمدتا براثر واکنش های شیمیایی و تراکم در هوا تولید میشوند در حالی که ذرات پلی دیسپرس عمدتا منشا مکانیکی دارند . الیاف گروه خاصی از گردو غبار محسوب میشوند که از نسبت طول به عرض 3 به 1برخوردار هستند .ذرات گردو غبار شکل نامنظمی داشته و از جنس ماده اولیه هستند ولی با توجه به فرایند تولید از سطح ویژه بیشتری نسبت به ماده اولیه برخوردار بوده و در نتیجه از اثرات بهداشتی و ایمنی بیشتری نسبت به ماده اولیه برخوردار هستند .

5.1 میست (mist)

قطرات کروی که براثر کندانس شدن حالت گازی مواد به مایع در هوا، یا براثر انتشار مواد مایع به هوا به روش های نظیر اسپری ، اتمایز کردن ، دمیدن گاز به مایع و یا به علت تجزیه خود به خودی مایعات در فرایند های مختلف صنعتی در ابعاد 0.01-10 میکرومتر تولید میشوند . ازمهمترین منایع تولید میست میتوان به مخازن آبکاری ، میست های روغن ناشی از آب صابون در فرایند های ماشین کاری اشاره کرد . در فرایند آبکاری با تولید گاز هیدروژن و اکسیژن در اطراف اند و کاتد و ایجاد پدیده انفجار حباب در سطح مایع شرایط مناسبی جهت ورود کاتیون های سنگین موجود در محلول نظیر نیکل ، کروم و... به شکل میست به هوا فراهم میشود . برخی میست ها نظیر میست اسپری دارای یک جزء قابل تبخیر از حلال های آلی هستند که باورود به هوا و تبخیر جزء فرار از ابعاد ذره کاسته و بر تراکم انها افزوده میشود جنس قطرات میست با مایع تولید کننده یکسان است .

6.1 دود (smoke)

مخلوطی پیچیده از ذرات جامد ، مایع ، گاز و بخار در ابعاد 0.01-1 میکرومتر که براثر احتراق ناقص مواد آلی نظیر ذغال سنگ ، سیگار ، چوب و... تولید میشوند . ذرات دود با دارا بودن ابعاد بسیار کوچک زمان طولانی در هوا شناور می مانند فرایند های تولید دود معمولا همراه با تولید گاز هستند. دود سیگار نمونه ای از این نوع محسوب میشود که مخلوطی از مواد شیمیایی مختلف می باشد .

7.1 اسموگ

ترکیبی که در نتیجه واکنش هیدروکربن ها با اکسید های نیتروژن ، گوگرد و آب در حضور اشعه ماورا بنفش خورشید در محیط تولید میشوند . اسموگ به عنوان آلاینده زیست محیطی مطرح بوده و عموما در گروه آلاینده های ثانویه طبقه بندی میشود .

8.1 فیوم (fume)

فیوم ها محصول حاصل از فرایند هایی با انرژی کافی نظیر احتراق ، تقطیر ، کلسیناسیون ، کندانسه شدن ،تصعید و واکنش شیمیایی می باشند . فیوم های ذرات جامد بسیار ریزی هستند که از به هم چسبیدن ذرات تبخیر شده از فلزات یا پلاستیک ها در هوا ایجاد میشوند .
در فلزات جهت تولید فیوم ایتدا فلز مورد نظر ذوب می شود تا انرژی کافی جهت تولید بخار اتمی مجزا و یکنواخت برخوردار شود . سپس اکسیژن موجود در هوا با سرعت با اتم های منفرد واکنش داده و فرم اکسید تولید شده بخار فلزی تولید میشود که به سرعت به یکدیگر متصل شده و ذرات عمدتا کروی و بسیار ریز در ابعاد 0.001 – 1 میکرومتر تولید میشوند . ذرات فیوم ، شکل اکسید شده ماده اولیه محسوب میشوند . با دارا بودن ابعاد نانو و سطح ویژه بسیار بالا از واکنش پذیری بالایی با سیستم های بیولوژیک برخوردار هستند . فرایند ذوب فلزات ، جوشکاری قوس الکتریکی یا استیلن ، برش پلاسما ، ذوب مواد پلاستیکی ، آسفالت کاری، لحیم کاری و هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای حاصل از فرایند کک سازی نمونه ای منابع تولید فیوم هستند که زمینه ساز بیماری های ناشی از کار متعددی هستند .

درخواست آنلاین خدمات