Haz-Map چیست؟

طرح و برنامه ایست جهت شناسایی کامل مواد شیمیایی موجود در هر صنعت به تفکیک شغل و شناسایی آثار زیان بار این مواد بر روی سلامتی کارکنان. این طرح یک پایگاه اطلاعاتی است که اگر در جست و جوی عوارض نامطلوب آلاینده های شیمیایی و بیولوژیکی بر روی بدن هستید به خوبی شما را هدایت و راهبری می نماید. مهم ترین و اساسی ترین هدفی که در Haz-Map دنبال می شود ایجاد یک ارتباط بین آلاینده های شیمیایی در محیط کار و بیماری های شغلی می باشد و جهت انجام این مهم از منابع و رفرنس های علمی موجود، من جمله آخرین مقالات علمی، کتب و تحقیقات دانشگاهی کشورهای پیشرفته استفاده می شود. همچنین در گام های بعدی به بررسی ارتباط میان بیماری های شغلی با نوع صنعت مربوطه پرداخته و اینکه آیا ارتباطی میان نوع وظایف محوله به کارگر و نوع بیماری های شغلی احتمالی یا موجود وجود دارد. نکته حائز اهمیت در این طرح ذکر علائم و راه های تشخیص بیماری در هر عنوان شغلی می باشد که بدین طریق می توان با تشخیص زود بیمارهای شغلی و درمان بموقع از بیماری های شغلی پیشگیری نمود.
rubber-industry

اجرای طرح Haz-Map در صنایع لاستیک

مقدمه

نگرانی مرتبط با مسائل ایمنی و بهداشت در میان کارگران صنایع لاستیک سازی از سالها پیش وجود داشته و با افزایش اطلاعات و انجام تحقیقات در این زمینه، این نگرانی در سالهای اخیر بیش تر نیز شده است. به نحوی که امروزه مطالعات بسیاری در حوزه ایمنی و بهداشت شغلی با هدف شناسایی و ارزیابی ریسک عوامل مخاطره آور در این صنعت صورت می پذیرد. در هر صورت شناسایی دقیق ماهیت آلاینده های موجود در این صنعت همواره چالشی بزرگ پیش روی متخصصان ایمنی و بهداشت شغلی بوده است و با وجود حجم بالای مطالعات و تحقیقات مربوطه در این زمینه، همچنان نگرانی ها در این حیطه ادامه ادارد. عمده نگرانی ها در این زمینه مرتبط با آلاینده های موجود در هوای تنفسی شاغلین در این صنعت می باشد که بیماری های شغلی مربوطه را به دنبال دارد. به دلیل دوره نهفتگی نسبتا طولانی، عموما تشخیص زود هنگام آنها کار دشواری است و تا هنگام وخیم شدن شرایط فرد و بروز علائم انجام نمیگردد. حتی بعضا علائم بیماری پس از ترک کار و بازنشستگی فرد بروز پیدا مینماید. همچنین بسیاری از بیماری های مرتبط با صنعت لاستیک به دلیل پیچیدگی موضوع عموما شغلی شناخته نمی شوند. با این حال بیماری هایی من جمله سرطان، سالهاست که به صورت معنی داری در میان کارگران صنایع لاستیک بالاتر می باشند.

مطالعات علمی و پژوهش های دانشگاهی زیادی در این خصوص صورت گرفته است. تعداد قابل توجهی از این مطالعات اپیدمیولوژیکی نرخ مرگ و میر ناشی از سرطان خون، معده، ریه و ... را در میان کارگران صنایع لاستیک را قابل توجه اعلام نموده اند. این نرخ مرگ و میر بالا را نمیتوان مرتبط با ماده و یا تعداد مشخصی از مواد دانست. نکته اینجاست که رنج بسیار وسیعی از مواد در هوای تنفسی کارگران صنایع لاستیک وجود دارد که به خودی خود ریسک بهداشتی بالایی دارند. همچنین مواجهه همزمان با این مواد که بسیاری از آنها دارای اثرات مشابهی بوده و مخاطرات بهداشتی مضاعفی دارند اهمیت موضوع را بیشتر می نماید. از طرف دیگر بسیاری از این مواد در پروسه ساخت لاستیک تحت دما قرار گرفته و پس از تجزیه تحت حرارت و تغییر در ساختار شیمیایی، به مواد جدیدی مبدل میشوند که بعضا دارای اثرات شدیدتری برروی بدن هستند. همچنین پروسه ساخت لاستیک و مواد مورد استفاده باتوجه به نوع و کیفیت محصول نهایی دارای تفاوت های قابل ملاحظه ایی است که شناسایی عواملی که منجر به بیماری های شغلی مربوطه می شوند را بسیار دشوار تر می نماید.

علاوه بر انواع سرطان، نگرانی دیگری که در مورد کارگران لاستیک سازی وجود دارد بحث بیماری های تنفسی می باشد. تنگی قفسه سینه، کوتاهی نفس، افت عملکرد ریوی و سایر علائم مرتبط با بیماری های ریوی همواره در میان کارگران صنعت لاستیک سازی شایع بوده است. آمفیزم یکی از علل شایع بازنشستگی پیش از موعد در میان این گروه از کارگران بوده است. این علائم معمولا در میان کارگران قسمت پخت ، میکس مواد و تهیه کامپاند بیشتر بروز می کند با وجود پیچیدگی ماهیت آلاینده های موجود در این صنعت و عدم وجود اطلاعات کامل سم شناسی و سرطان زایی برای موادی که تاکنون در این صنعت شناسایی شده اند، عدم استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب در میان کارگر همچنان مشاهده میشود. در تحقیقی که در سال 2008 در آمریکا انجام شد همچنان بیش از نیمی از کارگران صنعت لاستیک از تجهیزات حفاظت فردی مناسب استفاده نمیکنند.

علی رغم بحث بالا و پیچیدگی موضوع، همچنان تلاش های بسیاری در جهت شناسایی مخاطرات و بیماری های مرتبط با صنعت لاستیک در حال انجام می باشد. انجام مطالعات عمیق در جهت دسته بندی و استفاده کاربردی از اطلاعات موجود، هدفی است که در طرح Haz-Mapدنبال می شود. از طرفی شناسایی ریسک ابتلا به بیماری های شغلی بر مبنای ماهیت آلاینده های شناسایی شده، نه تنها از کشوری به کشور دیگر بلکه از صنعتی به صنعت دیگر نیز متفاوت است و بایستی به صورت اختصاصی در هر صنعت با در نظر گیری مواد اولیه مورد استفاده و نوع پروسه های تولید صورت پذیرد. در این میان توجه به واکنش های شیمیایی و تغییرات ساختاری مواد در حین پروسه تولید از اهمیت به سزایی برخودار است، که نیازمند صرف وقت و تخصص فراوان در این زمینه می باشد. در نهایت امید است پیاده سازی طرح Haz-Map در این صنعت و تلاش جهت شناسایی ماهیت آلاینده های حاضر در هوای تنفسی در درجه اول، و ایجاد لینک های ارتباطی بین مواد شناسایی شده و بیماری های حاصل از آنها در درجات بعدی، گام موثری در جهت پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری های شغلی باشد تا مانع از اثرات زیان بار و غیر قابل برگشت بیماری های شغلی برروی کارگر و خسارات ناشی از این بیماری ها برای کارفرما باشد. مراحل انجام کار طی فلوچارت زیر به تفصیل آورده شده است.
از این رو طرح Haz-Map در 5 فصل تدوین شده است .
فصل 1. پروسه تولید در صنعت لاستیک سازی
فصل 2. لیست مواد اولیه و بینابینی (by product) موجود در صنعت لاستیک
فصل 3. اطلاعات خواص فیزیکی، ایمنی، بهداشتی و بیماری زایی مواد اولیه و بینابینی (by product )
فصل 4. عناوین شغلی، شرح وظایف و مواد مورد مواجهه (کشف بیماری های شغلی مرتبط با هر شغل)
فصل 5. علائم ، راه های تشخیص بیماری ها و پایش بیولوژیک

فصل اول

پروسه خط تولید صنایع ساخت لاستیک های صنعتی

1. تهیه کامپاند: آماده سازی و توزین مواد اولیه، مخلوط کردن و آسیاب (Compounding: powder handling, mixing and milling)

مرحله ساخت کامپاند (Compounding) شامل توزین و تلفیق انواع مواد اولیه من جمله روغن ها، دوده، فیلرها و سایرموادی است که خواص آنها از قبل مورد تحقیق قرارگرفته و فرمول نهایی لاستیک را پدید می آورند. تهیه کامپاند گاهی دربرگیرنده بیش از 100 ماده مختلف می باشد که هریک نقش ویژه خود را در تولید محصول نهایی ایفا میکند. خروجی این بخش کامپاند است که پس از عملیات های مختلف ثانویه، لاستیک نهایی را پدید می آورد. درمرحله توزین مواردی که دارای سایز کوچک تر می باشند عموما منبع آلودگی و دردسرساز هستند. یکی از مهم ترین آنها دوده است که همواره مورد توجه بوده است. جهت تورین و به کاربری دوده می توان از ماشین آلات خاصی استفاده نمود. نمونه ایی از آنها در شکل زیر آورده شده است.

برخی مواد اولیه من جمله کائوچو به صورت قطعات جامد بزرگ می باشند و قبل از استفاده نیاز برش خوردن و تبدیل شدن به قطعات کوچک تر دارند. جهت انجام این امر عموما از ماشین آلات مخصوصی استفاده میشود که از حیث مسائل ایمنی بایستی توجه ویژه ایی به آنها شود.

به جای حمل و جابه جایی دستی قطعات سنگین من جمله قطعات کائوچو و حتی خود قطعات کامپاند میتوان از سیستم های مکانیکی من جمله سیستم های وکیوم استفاده نمود. این سیستم ها بر اساس طراحی می توانند تا 30 کیلو یا بیشتر را تحمل نموده و عوارض ناشی از حمل دستی بار را کاهش داد. پس از توزین مواد مختلف و آماده سازی بچ نهایی، مراحل میکس مواد آغاز میشوند. مراحل میکس مواد با یک دیگر درون ماشین آلات ویژه ایی که قابلیت تحمل مکانیکی بالایی دارند انجام میشود. عملیات میکس هم در ماشین آلاتی با محفظه بسته و یا باز انجام شود. مواد اولیه همگی وارد یک محفظه بسته دارای یک قیف تغذیه به نام بمبوری میشوند. معمولا با گردش آب در اطراف بمبوری کاهش دمای مورد نیاز صورت می پذیرد. کامپاند نیمه آماده از یک خروجی در زیر قسمت میکس خارج می شود. در مرحله بعد کامپاند نیمه آماده به قسمت آسیاب رفته و در بین دو رول افقی ادامه عملیات میکس انجام میشوند. مراحل کار بدین صورت است که کامپاند توسط اپراتور به فضای بین دو غلطک وارد میشود تا در فشار مکانیکی وارده ناشی از حرکت غلطک ها مواد کاملا میکس شده و حالت یکنواختی از کامپاند ایجاد شود. این عملیات نه تنها با هدف میکس مواد بلکه به هدف پیش گرم نمودن و آماده سازی آن نیز انجام میشود. اپراتور کامپاند خروجی از بین دو غلطک را چندین بار مجددا وارد دستگاه میکند تا جایی که کلیه مواد به خوبی با یک دیگر میکس شوند. ملاحظات ایمنی ویژه ایی باید جهت نقاط خطر این ماشین آلات در نظر گرفته شود.

2. اکستروژن (Extrusion)

اکستروژن به معنی ایجاد فشار مکانیکی از طریق حرکت دو غلطک می باشد که باعث ایجاد یک حالت ورقه ایی از کامپاند میگردد. بعد از آن میتوان کامپاند را در قالب های مربوطه قرار داد و ادامه عملیات ساخت لاستیک را برروی آن انجام داد. گاهی خروجی دستگاه بمبوری را میتوان به اکسترودر و پس از آن کلندر اتصال داد. اکسترودری که خروجی آن مستقیما به یک کلندر دارای دو رول متصل باشدoller die extruder نام دارد.

3. کلندرینگ (Calendering)

کلندر ماشینی دارای رول های افقی می باشد که در جهت خاصی حرکت میکنند. حرکت لاستیک(یاهرماده دیگر) از بین این رول ها باعث تحت فشار مکانیکی قرارگرفتن و اصطلاحا پرس شدن بین رول ها میشود. رول های کلندر ممکن است گرما و حرارت نیز به ماده مربوطه اعمال بنمایند. با این دستگاه میتوان لاستیک را به ضخامت مربوطه رساند و یا یک لایه نازک لاستیک را برروی یک لایه پارچه کشید. کلندر میتواند دارای 2، 3 یا 4 رول با سایزهای مختلف باشد.

4.عملیات پخت لاستیک (Vulcanisation Process)

در انتها لاستیک جهت پخت نهایی وارد این مرحله میشود. سیستم های پخت متعددی برای لاستیک وجود دارد که پخت فشاری(پخت تحت فشار مکانیکی که معمولا در پرس انجام میشود) و پخت در اتوکلاو تحت حرارت مستقیم از مهم ترین آنها می باشند. معمولا سیستم های پخت از منظر تولید آلودگی فراوان و مخاطرات مربوط به سطوح داغ مورد توجه می باشند.

فصل دوم

لیست مواد اولیه و بینابینی (by product) موجود در صنعت لاستیک

لیست مواد اولیه و بینابینی (by product) موجود در صنعت لاستیک :

1. NORGANIC FI
2. ACCELERATORS
3. RETARDER
4. VULCANISING
5. ANTIDEGRADANTS
6. ORGANIC PEROXIDE
7. Oils
8. ESTER PLASTICISER
9. BLOWING AGENT
11. SOLVENTS

سپس لیست فوق به صنعت اعلام می شود و با استفاده از آن مواد اولیه مورد استفاده در صنعت استخراج می گردد.

علاوه برمواجهه افراد با مواد اولیه در برخی از واحدها، محصولات جانبی در اثر فرآیند هایی از جمله:

- تجزیه حرارتی (Thermal Decomposition)
- محصولات جانبی ناشی از پخت لاستیک (Vulcanization by-product in rubber fume)
- مونومرهای موجود در لاستیک (monomers in rubber fume)
- محصولات ناشی از تجزیه لاستیک) (breakdown products in rubber fume

نیز بوجود می آیند و مشخص نمودن محصولات جانبی به سادگی امکان پذیر نمی باشد به این دلیل که فرآیندهای رقابتی و پی در پی اتفاق می افتد و در نهایت یک ترکیب پیچیده از مواد اولیه ایجاد می شود. با وجود پیچیدگی های تعیین محصولات جانبی ممکن است میزان این مواد علی رغم احتمال ایجاد در فرآیند به حد مخاطره زای خود نرسد ولی با این وجود تشخیص اینکه در چه زمانی و مکانی محصولات مخاطره زای سلامتی تولید می شوند مهم است به عنوان مثال در هنگام پخت از ترکیب عوامل پخت و شتاب دهنده ها و سایر مواد، ترکیبات زیادی حین تولید محصول نهایی ایجاد می گردد که یا ترکیب و حاصل واکنش دو ماده هستند یا حاصل تجزیه حرارتی یک ماده تحت دما می باشند. بنابراین پارامترهای زیادی من جمله نوع ترکیبات مواد اولیه، نوع پروسه پخت، دما و زمان قرارگیری مواد تحت دما بر روی ترکیبات گاز و بخار متصاعد شده موثر بوده وپیچیدگی آن را بیش تر می نماید.به تعدادی از این فعل و انفعالات در زیر اشاره می شود.

درصورتی که علاقه مند به مطالعه بیشتر در مورد صنایع لاستیک هستید یا در صورتی که علاقه مند به اجرای طرح Haz-Map برای صنعت خود هستید روی گزینه طرح Haz-Map کلیک کنید و فرم مربوط را به دقت پرکرده ، کارشناسان ما در سریع ترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت .
درخواست آنلاین خدمات